Sempozyumun ikinci oturumunda Kıbrıs’ın Osmanlı vakıf mirası ele alındı
Prof. Dr. Ejder Okumuş’un başkanlığındaki oturumda Piskopi’deki vakıflar ile Tahtakale Camii’nin tarihi arşiv belgeleri ışığında değerlendirildi.
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi (ASBÜ) KKTC Yerleşkesi ile Kıbrıs Vakıflar İdaresi iş birliğinde düzenlenen “Kıbrıs’taki Türk Vakıf Hayratları: Mevcut Durum ve Arşiv Analizi Sempozyumu”, 19 Kasım 2026 Perşembe günü Lefkoşa Bedesten’de ikinci oturumla devam etti. Saat 13.40–14.40 arasında gerçekleştirilen oturuma Prof. Dr. Ejder Okumuş başkanlık etti.
Oturumda Prof. Dr. Mehmet Topal, Prof. Dr. Mehmet Demiryürek ve Doç. Dr. Abdullah Çakmak’ın Kıbrıs’taki Osmanlı vakıflarının tarihine, gelir kaynaklarına ve günümüze ulaşan eserlerine ilişkin bildirileri ele alındı. Yurt dışında bulunması nedeniyle sempozyuma katılamayan Prof. Dr. Mehmet Demiryürek’in bildirisini asistanı Büşra Akad sundu.
Mehmet Topal, Piskopi’deki Seyyid Hacı Ahmed Vakfı’nı anlattı
İkinci oturumun ilk konuşmacısı, Anadolu Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Mehmet Topal, “Piskopi’de Bir Osmanlı Teşekkülü: Seyyid Hacı Ahmed Bin Keleş Hüseyin Vakfı” başlıklı bildirisini sundu. Topal, vakıfların Osmanlı döneminde dinî ve sosyal hizmetlerin yürütülmesinde, yerleşimlerin imarında ve toplumsal hayatın desteklenmesinde önemli işlevler üstlendiğini belirtti.
Limasol’un batısındaki Piskopi/Yalova’da 19. yüzyıl başlarında Keleş Hüseyin’in oğlu Seyyid Hacı Ahmed tarafından kurulan vakfı inceleyen Topal, Kıbrıs Vakıflar İdaresi’ndeki Kara Kaplı Vakfiye Kayıt Defteri’nin 152. sayfasında yer alan vakfiyeye dikkat çekti. Belgeye göre 62 dönüm tarla, ev ve müştemilatı ile sulama hakkının vakfa tahsis edildiğini aktardı.
Topal, vakfın gelirleriyle Sünbülî mevkisindeki çeşme ile Debbağhane çeşmesinin bakım ve onarımının yapılmasının, ayrıca kazadaki camide düzenli Kur’an-ı Kerim okutulmasının öngörüldüğünü anlattı. Bu şartların, vakıfların su kaynaklarının korunmasından dinî hizmetlerin sürdürülmesine kadar geniş bir alanda faaliyet gösterdiğini ortaya koyduğunu ifade etti.
Mehmet Demiryürek’in Muslu Çavuş Vakfı bildirisi Büşra Akad tarafından sunuldu
Yakın Doğu Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Mehmet Demiryürek’in “Osmanlı Döneminde Piskobu’da (Leymosun) Kurulan Vakıflardan Muslu Çavuş Vakfı Üzerine Bir Araştırma” başlıklı bildirisi, asistanı Büşra Akad tarafından katılımcılara aktarıldı. Akad, Osmanlı fethinden sonra Kıbrıs’ta kurulan vakıflar arasında Leymosun’a bağlı Piskobu kazasının önemli bir yer tuttuğunu belirtti.
Bildiride, Piskobu’da kurulan ilk vakfın 1649 yılında Belkıs Hatun bint-i Merhum Ferruh Ağa tarafından tesis edildiği; buna karşılık kazada mal varlığı bulunan daha erken tarihli Yusuf Ağa bin Perviz Vakfı’nın 1607 yılında kurulduğu bilgisi paylaşıldı. Piskobu ile bağlantılı toplam 10 vakfın tespit edildiği, bunların mal varlığının bir bölümü veya tamamı bölgede bulunan vakıflar olarak iki grupta ele alındığı ifade edildi.
Akad, Seyyid Hacı Ahmed bin Keleş Hüseyin Vakfı ile Muslu Çavuş Vakfı’nın özellikle Piskobu Camii için kurulduklarını ve her iki vakfın bütün mal varlığının Piskobu’da bulunduğunu aktardı. Demiryürek’in araştırmasının, mal varlığının tamamı kasabada bulunan Muslu Çavuş Vakfı üzerinden bölgedeki Osmanlı vakıf yapılanmasını incelediği belirtildi.
Abdullah Çakmak, Tahtakale Camii’nin tarihî ve hukuki geçmişini değerlendirdi
İkinci oturumun son konuşmacısı, Afyon Kocatepe Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyesi Doç. Dr. Abdullah Çakmak ise “Güney Kıbrıs’ta Bir Osmanlı Mirasının Tarihi Serencamı: Tahtakale Camii” başlıklı bildirisini sundu. Çakmak, 1571’deki Osmanlı fethinden sonra adada cami, mescit, mektep ve çeşme gibi hayratın vakıflarla kurulduğunu; dükkân, değirmen ve zeytinlik gibi gelir kaynaklarıyla bu yapıların yaşatıldığını anlattı.
Güney Lefkoşa’da ayakta bulunan Osmanlı camilerine değinen Çakmak, Ömeriye ve Araplar camilerinin kiliseden dönüştürüldüğünü, Bayraktar ve Tahtakale camilerinin ise Osmanlılar tarafından cami olarak inşa edildiğini belirtti. Tahtakale Camii’nin 16. yüzyıla uzanan geçmişine işaret eden Çakmak, Kıbrıs muhassıllığı yapmış Şamlı Seyyid Hacı Mehmed Ağa’nın mahalle mescidini 1826’dan önce yeniden inşa ettirdiğini, 1826’da padişah izniyle minber eklenerek yapının camiye dönüştürüldüğünü aktardı.
Çakmak, 19 Aralık 1826 tarihli vakfiye ile Lefkoşa’daki Fethiye ve Tahtakale camileri, Lapta Camii ve Mağusa’daki Kutub Osman Efendi Türbesi yararına dükkânlar, değirmenler, zeytinlikler ve 20 bin guruş nakit tahsis edildiğini; gelirlerin yetersiz kalması üzerine 25 Temmuz 1838 tarihli ek vakfiyeyle bir han, bir fırın, çok sayıda dükkân, zeytinlik ve 31 bin guruşun daha eklendiğini kaydetti.
Arşiv belgelerinin camiye görevli tayinlerini, İngiliz dönemindeki onarımları ve vakıf mülklerine ilişkin uygulamaları izleme imkânı sağladığını ifade eden Çakmak, Tahtakale Camii’nin 1963 sonrasında cemaatsiz kaldığını, 2003–2004 yıllarında restore edilmesine rağmen günümüzde ibadete kapalı olduğunu belirtti.
Oturumda sunulan bildiriler, Kıbrıs’taki Osmanlı vakıflarının yalnızca dinî yapılarla sınırlı kalmayıp su hizmetleri, taşınmaz gelirleri ve toplumsal dayanışma yoluyla geniş bir sosyal ve ekonomik işlev üstlendiğini ortaya koydu.
