Ana içeriğe atla

Kıbrıs’taki Türk vakıf hayratları sempozyumunun birinci oturumunda tarihî ve hukukî miras ele alındı

 

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Kuzey Kıbrıs Yerleşkesi ile Kıbrıs Vakıflar İdaresi iş birliğinde düzenlenen “Kıbrıs’taki Türk Vakıf Hayratları: Mevcut Durum ve Arşiv Analizi Sempozyumu”, Lefkoşa Bedesten’de devam ediyor. Sempozyumun birinci oturumunda Turabi Ali Baba Tekkesi, Şeyhülharem Ebubekir Paşa Vakfı ve Çorlulu Ali Paşa Vakfı’nın Kıbrıs’taki hayratları, mülkleri ve hukukî durumları ele alındı.

19–20 Kasım 2026 tarihlerinde gerçekleştirilen sempozyumun 19 Kasım Perşembe günü yapılan birinci oturumuna Prof. Dr. Mehmet Evkuran başkanlık etti. Oturumda Prof. Dr. Mustafa Güler, Prof. Dr. Ali Akyıldız ile Prof. Dr. Ahmet Koç ve Prof. Dr. Hilmi Demirkaya, Kıbrıs’taki Osmanlı vakıflarının tarihî gelişimini, gelir kaynaklarını, mimari varlıklarını ve günümüze uzanan sorunlarını arşiv kayıtları ve vakfiye hükümleri çerçevesinde değerlendiren bildiriler sundu.

 

Mustafa Güler: Turabi Ali Baba Tekkesi’nin vakıfları ve gelir kaynakları

Birinci oturumda konuşan Afyon Kocatepe Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Mustafa Güler, “Tuzla Turabi Ali Baba Tekkesi Vakıfları” başlıklı sunumunda, tekkenin kuruluşu, tarihî gelişimi, vakıf gelirleri ve mimari özellikleri hakkında bilgiler verdi. Tuzla Antik Mezar Alanı’nda bulunduğu belirtilen ve faaliyetlerini 20. yüzyılın ikinci yarısına kadar sürdürdüğü aktarılan tekkenin günümüzde büyük ölçüde yıkılmış durumda olduğunu ifade etti.

Güler, Osmanlı vakıf geleneğinde tekke ve benzeri hayır kurumlarının bakım, onarım, işletme giderleri ile burada hizmet veren kişilerin ihtiyaçlarının karşılanması için gelir getirici taşınmazların vakfedildiğini anlattı. Turabi Ali Baba Tekkesi’nin gelir kaynakları arasında Tuzla İskelesi çevresinde 191 dönüm tarla, tekkenin yakınında iki dönüm bahçe ve çevredeki köylerde yer alan zeytin ağaçları bulunduğunu belirtti.

Tekkenin yalnızca bir ibadet mekânından oluşmadığına dikkat çeken Güler, yapı topluluğunun haremlik ve selamlık bölümleri, mescit, hazire, konaklama alanları, küçük bir imaret, çeşitli hizmet birimleri ve meslek edindirmeye yönelik dükkânlar içerdiğini aktardı. Tekkeye 19. yüzyılın sonlarında bir sıbyan mektebinin de eklenmiş olabileceğini söyledi.

Tekkenin Kıbrıs’ın Osmanlılar tarafından fethinden kısa süre sonra kurulmuş olmasının kuvvetle muhtemel görüldüğünü, ancak 16. yüzyıldan 18. yüzyılın sonlarına kadar “Turabi Ali Baba Tekkesi” adıyla anıldığını gösteren bir kayda henüz ulaşılamadığını dile getiren Güler, kurucu kişi ya da kişiler ile ilk vakıf gelirlerinin oluşumu konusundaki belirsizliklere işaret etti. Osmanlı arşiv belgeleri ve muhasebe kayıtlarının bu soruların aydınlatılması bakımından önem taşıdığını kaydetti.

 

Ali Akyıldız: Ebubekir Paşa Vakfı’nın hayratları ve hukukî durumu

Birinci oturumda söz alan Prof. Dr. Ali Akyıldız, “Şeyhülharem Ebubekir Paşa Vakfı’na Ait Hayratların Hukuki Durumu (Larnaka)” başlıklı sunumunda, Osmanlı döneminde kurulan vakıfların Kıbrıs’taki kamu hizmetlerine katkılarını ve vakıf mallarının günümüzde karşı karşıya bulunduğu hukukî sorunları değerlendirdi. Kıbrıs’ın 1570–1571 yıllarında Osmanlı hâkimiyetine girmesinden sonra vakıf kurumunun eğitim, ibadet ve altyapı hizmetlerinde önemli rol üstlendiğini belirtti.

Akyıldız, 1746 yılında Kıbrıs valiliğine atanan Ebubekir Paşa’nın 1747’de iki vakfiye ve bir zeyl vakfiye düzenleyerek iki ayrı vakıf kurduğunu anlattı. Bunlardan birinin Lefkoşa’da mektep ve cami hizmetlerine, diğerinin ise Larnaka ve Tuzla’ya su teminine tahsis edildiğini aktardı. Su yolları ve çeşmeler aracılığıyla yürütülen hizmetin 1939 yılına kadar, yaklaşık iki yüzyıl boyunca bölge halkının su ihtiyacının karşılanmasına katkı sağladığını ifade etti.

Sunumda, vakfiyelerin yalnızca hayır hizmetlerinin amacını değil; giderlerin hangi kaynaklardan karşılanacağını, görevli personeli, ücretleri ve vakıf yönetiminin nasıl sürdürüleceğini de düzenlediği vurgulandı. Akyıldız, mütevelliliğin vakıf evlâtlarına intikali ile hayır şartları yerine getirildikten sonra geriye kalan “galle fazlası”nın vakıf evlâtları arasında yıllık ve eşit biçimde paylaşılmasına ilişkin hükümlere dikkat çekti.

Akyıldız, günümüzde vakıf mal ve gelirleri üzerindeki tasarruf imkânlarının kısıtlanmasının, vakfiyelerde öngörülen hizmetlerin yürütülmesini ve hayratların korunmasını zorlaştırdığını savundu. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin Kıbrıslı Türk mallarının kayyım eliyle yönetilmesine ilişkin uygulamalarının vakıf tüzel kişilerine de genişletilmesi yönündeki yaklaşımını hukukî açıdan eleştirdi; bu durumun vakıf mülkiyeti, vakıf şartlarının uygulanması ve vakıf evlâtlarının gelir hakları bakımından ciddi sonuçlar doğurduğunu belirtti.

 

Koç ve Demirkaya: Çorlulu Ali Paşa Vakfı’nın Kıbrıs’taki mülkleri

Oturumda Prof. Dr. Ahmet Koç ve Prof. Dr. Hilmi Demirkaya tarafından hazırlanan “Çorlu Ali Paşa Vakfı’nın Kıbrıs Adası’ndaki Vakıflarının Durumu” başlıklı sunumda, Çorlulu Ali Paşa’nın farklı bölgelerdeki mülkleriyle oluşturduğu vakıf ağı ve bu ağın Kıbrıs ayağının tarihî seyri ele alındı. Çalışmada, Osmanlı vakıf sisteminde gelir kaynaklarının farklı coğrafyalara dağıtılmasının hayır hizmetlerinin sürekliliği bakımından taşıdığı öneme dikkat çekildi.

Sunumda Çorlulu Ali Paşa Vakfı’nın İstanbul’da Galata, Kasımpaşa, Hubyar, Tavukpazarı, Fethiye, Takiyeci, Kebeci ve Çelebioğlu çevresinde; ayrıca Çorlu, Zihne, Serez ve Kıbrıs’ın Hırsofi kazasında taşınmazları ve gelir kaynakları bulunduğu belirtildi. Çorlulu Ali Paşa’nın III. Ahmed dönemindeki görevi ve sarayla ilişkileri çerçevesinde temliknâme-i hümâyun yoluyla edindiği bazı taşınmazları vakıf hizmetlerine tahsis ettiği aktarıldı.

Kıbrıs’taki taşınmazlar arasında Hırsofi kaza merkezindeki mülkler ile Poli Köyü’nde bulunan Sultan Çiftliği’nin öne çıktığı kaydedildi. Çiftlik bünyesinde üç ev, dört hizmetçi odası, mahzen, depo, ahır, ağıl ve samanlık gibi yapılar bulunduğu belirtildi. Vakfın Horfi (Suri), Havli, Simon (Sema), Sarama (Şiran) ve Katihkas köyleri ile Limasol’a bağlı Piskopi ve Sikuni köylerinden de gelir elde ettiği ifade edildi.

Koç ve Demirkaya’nın çalışmasında, Kıbrıs’ın 1878’de İngiliz yönetimine geçmesinden sonra vakfın statüsünde ve mülkiyet ilişkilerinde meydana gelen değişimler üzerinde duruldu. Sunumda, mülklerin el değiştirmesi ve gelirlerin kesilmesi süreci, Osmanlı vakıf sisteminin mali ve idarî devamlılığı üzerinde ciddi etkileri bulunan tarihî bir kırılma olarak değerlendirildi.

Birinci oturumda sunulan bildiriler, Kıbrıs’taki Türk vakıf hayratlarının yalnızca tarihî eserler olarak değil; kuruluş şartları, gelir kaynakları, mülkiyet ilişkileri ve kamu hizmetleriyle birlikte incelenmesi gerektiğini ortaya koyan araştırmaları bir araya getirdi. Oturumun ardından sempozyum programı soru-cevap bölümüyle devam etti.

Tarih
Resimler
evkaf10