تجاوز إلى المحتوى الرئيسي

Kıbrıs’ın vakıf mirası sempozyumun üçüncü oturumunda ele alındı

Prof. Dr. İsmail Çakır başkanlığındaki oturumda Petra/Petre Çiftliği, Nöbethane Mescidi ve İngiliz idaresi döneminde Limasol’da kurulan vakıflar, arşiv belgeleri ışığında değerlendirildi.

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi (ASBÜ) KKTC Yerleşkesi ile Kıbrıs Vakıflar İdaresi iş birliğinde Lefkoşa Bedesten’de düzenlenen “Kıbrıs’taki Türk Vakıf Hayratları: Mevcut Durum ve Arşiv Analizi Sempozyumu”nun üçüncü oturumu, Prof. Dr. İsmail Çakır’ın başkanlığında gerçekleştirildi. 15.20–16.40 saatleri arasında programlanan oturumda Doç. Dr. Diren Çakılcı, Doç. Dr. Alaattin Dolu ve Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Hüseyin Biçer, Kıbrıs’taki vakıf kurumlarının tarihî, hukuki, iktisadi ve toplumsal boyutlarını ele alan bildirilerini sundu.

 

Petra/Petre Çiftliği’nin mülkiyet ve vakıf ilişkileri incelendi

Akdeniz Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Diren Çakılcı, “Kıbrıs Petra/Petre Çiftliği” başlıklı bildirisinde çiftliğin 1793–1926 yılları arasındaki geçmişini Osmanlı vakıf sistemi ve mülkiyet ilişkileri açısından değerlendirdi. Çakılcı, Gümrükçü Osman Ağa’nın Kıbrıs muhassıllığıyla ilişkisini ele alarak çiftliğin 1793 yılında Arapgir’deki hayrata vakfedildiğini aktardı.

1810 tarihli vakfiye ile 1832–1833 yıllarına ait emlak ve arazi tahririne değinen Çakılcı, bu belgelerin çiftliğin üretim altyapısı, su hakları ve 1.160 dönümlük tarım arazisi hakkında bilgi verdiğini belirtti. İcâreteyn usulüyle işletilen çiftlikte tasarruf haklarının piskopos, yerel mülk sahipleri ve müftü ailesi arasında el değiştirdiğini; miras, ferağ ve mahlûliyet işlemlerinin hukuki ihtilaflara yol açtığını ifade etti. İngiliz idaresine geçişin ardından kira gelirlerinin Anadolu’daki vakıf mütevellilerine aktarılması konusunda diplomatik girişimler ve ödeme gecikmeleri yaşandığını kaydeden Çakılcı, 1926’ya kadar sürdüğü tespit edilen ödemelerin siyasi egemenlik değişikliğine rağmen vakfın mali bağlarının devam ettiğini gösterdiğini vurguladı.

 

Nöbethane Mescidi’nin ibadet, eğitim ve mahalle hayatındaki yeri anlatıldı

Kastamonu Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Alaattin Dolu, “Nöbethane Mescidi” başlıklı sunumunda Lefkoşa sur içindeki tarihî Nöbethane Mahallesi’nde bulunan yapının geçmişini ele aldı. Dolu, minaresiz ve tek mekânlı Osmanlı mahalle mescidinin adının, şehir devriyesinin burada toplanıp davul ve nefesli çalgılar eşliğinde nöbet değiştirmesi geleneğiyle ilişkilendirildiğini ifade etti.

Mescidin kesin inşa tarihinin bilinmediğini belirten Dolu, girişindeki çeşmenin 1867–1868 tarihli olduğunu, Kıbrıs Şer‘iyye Sicilleri’nde yer alan 7 Zilhicce 1137 tarihli vakıf kaydının ise yapının veya bağlı vakfın XVIII. yüzyılın ilk çeyreğinde mevcut olabileceğine işaret ettiğini aktardı. Mescitle bağlantılı para vakfı, sıbyan mektebi, imamet görevi ve zeytin ağaçlarına değinen Dolu, 1878 tarihli imam atama beratı ile XIX. yüzyıl sonlarına ait eğitim kayıtlarını da değerlendirdi. İngiliz idaresi döneminde mahallenin Müslüman nüfusunun azaldığını, 1937’de çevresine yapılan dükkânların mescidin görünürlüğünü ortadan kaldırdığını ve son imam Hoca Salih Efendi’nin 1956’daki vefatından sonra yapının kapandığının aktarıldığını belirtti. Dolu, 2020’deki saha incelemesinde mescidin kullanılmayan, duvarlarında nem bulunan ancak ayakta duran bir eser olarak kaydedildiğini bildirdi.

 

Limasol’da İngiliz idaresi döneminde kurulan vakıflar değerlendirildi

Afyon Kocatepe Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Hüseyin Biçer, “İngiliz İşgal Döneminde Kurulmuş Limasol Vakıfları” başlıklı bildirisinde Kıbrıs Vakıflar İdaresi Vakıf Defterleri’nde yer alan 14 vakfiye üzerinden Limasol’daki vakıf kuruluşlarını inceledi. Biçer, özellikle kadın vakıfların kentin sosyoekonomik hayatındaki etkisine dikkat çekerek kadınların yanı sıra bürokratların, ulemanın, yerel eşrafın ve esnafın da vakıf kurma geleneğine katıldığını belirtti.

Biçer, vakfedilen ev, dükkân, mağaza, kahvehane ve bahçelerin ağırlıkla Cami-i Cedid, Cami-i Kebir mahalleleri ile Müslüman Çarşısı çevresinde toplandığını aktardı. Vakıf gelirlerinin mevlit, hatim ve Yasin-i Şerif okunması gibi dinî hizmetlere; yoksul öğrencilerin kitap, Kur’an cüzü ve giysi ihtiyaçlarının karşılanması, mezarlık ve ibadethane bakımı gibi sosyal yardım ve eğitim faaliyetlerine; ayrıca mülklerin onarımı ve vergi ödemelerine ayrıldığını ifade etti. Vakıfların yönetiminin çoğunlukla kurucuların soyuna bırakıldığını, neslin tükenmesi hâlinde gelir ve yönetimin mahalle camilerine, hâkime veya ihtiyaç sahiplerine devrine ilişkin hükümler bulunduğunu anlattı. Biçer, incelenen belgelerin Limasol’daki Müslüman toplumun İngiliz idaresi altında da vakıf geleneğini sürdürdüğünü ve kentin sosyal, ekonomik ve mekânsal tarihine önemli veriler sunduğunu kaydetti.

Üçüncü oturumda sunulan bildiriler, Kıbrıs’taki vakıf mirasının yalnızca dinî yapılarla sınırlı olmadığını; tarımsal üretimden eğitime, hayır hizmetlerinden mülkiyet ilişkilerine kadar geniş bir alanda etkili olduğunu ortaya koydu. Programda sunumların ardından genel soru-cevap bölümüne yer verildi.

Tarih
Resimler
evfak37